Cartref > Prosiectau >

Safle Yorkshire Imperial Metals, Glandwr, Abertawe 2002

Mae’r ffotograff yn dangos ty injan Vivian (Gwaith Hafod) o gyfeiriad y de.

Fel man cychwyn er mwyn gwneud penderfyniadau dros ddefnydd y safle yn y dyfodol, comisiynwyd Ymddiriedolaeth Archaeolegol Dyfed i ymgymryd ag astudiaeth o natur, cyflwr, potensial a rheolaeth yr adeiladau a nodweddion safle hen waith Yorkshire Imperial Metals yng Nglandwr, Abertawe. Mae’r safle o bwysigrwydd mawr i hanes a datblygiad diweddarach Abertawe. Mae’n cynnwys Gweithfeydd Hafod a Morfa, dau waith copr o’r 19eg ganrif, sef y gweithfeydd mwyaf yn y byd yng nghanol y 19eg ganrif. Cyflogwyd cannoedd o weithwyr yno, a oedd yn byw mewn ystadau a godwyd yn arbennig ar eu cyfer yng Nglandwr.

Mae’r ardal sy’n cael ei hastudio, sy’n 4.3 hectar o faint, yn gorwedd rhwng glan orllewinol Afon Tawe a Chamlas Abertawe a sefydlwyd ym 1794-8 er mwyn agor y fasnach lo ym mhen uchaf Cwm Tawe. Daeth y gwaith copr i ben ym 1980 a phrynwyd y safle gan Gyngor Dinas Abertawe. Cliriwyd cryn dipyn o’r safle. Ar ddechrau’r 1990’au aed â Ffordd Gyswllt ar Draws y Cwm yr A4067/A4217 trwy ganol y safle, a sefydlwyd unedau diwydiant ysgafn yn yr hanner dwyreiniol. Aeth 20% arall o’r safle fel maes parcio ar gyfer cynllun ffonio am gar Parc Glandwr, sy’n ffinio â’r ardal astudiaeth sydd i’r dwyrain, ar ddechrau’r 2000au.

Serch hynny, mae’r safle yn parhau i fod yn nodwedd bwysig o’r dirwedd drefol. Dyma un o’r ychydig gasgliadau o adeiladau diwydiannol o’r 19eg ganrif sydd wedi goroesi yn Abertawe. Mae yna 10 adeilad cofrestredig ar y safle, un ohonynt yn Heneb Gofrestredig, a hefyd olion anghyflawn nifer fawr o strwythurau eraill. Mae’r grwp yn cynnwys adeilad sy’n dyddio o’r 1820’au, a thy injan gyda pheiriannau rholio sydd wedi goroesi ynddo.

Comisiynwyd yr astudiaeth gan Ddinas a Sir Abertawe ac ymgymerwyd â’r gwaith ar y cyd gan Ymddiriedolaeth Archaeolegol Dyfed, Davies Sutton Architecture, Veryards Ltd a Parry & Dawkins.

Ludlow N D et al 2002 The Yorkshire Imperial Metals Site, Swansea: a Site Appraisal – draft report, Dyfed Archaeological Trust report No 2002/100

Cyswllt y prosiect: N Ludlow

 

 

 

[cliciwch am rhestr y pynciau os nad yw'n bresennol]