Cartref > Prosiectau >

 

Mynydd y Betws

Mae pobl wedi defnyddio'r rhostir a elwir yn Fynydd y Betws am filoedd ar filoedd o flynyddoedd. Y dystiolaeth fwyaf amlwg o ddefnydd yw'r fferm wynt a adeiladwyd yn ddiweddar: mae tystiolaeth o ddefnydd sy'n mynd ymhellach yn ôl yn anos ei chanfod.

Fe gloddiodd glowyr o'r bedwaredd ganrif ar bymtheg, o leiaf, siafftau a cheuffyrdd er mwyn cyrraedd yr haenau glo bas ar y rhostir. Mae llinellau pantiau yn marcio arwynebedd yr hen weithfeydd glo hyn. Byddai rhai o'r glowyr wedi byw yn y bythynnod a thyddynnod, sydd bellach yn wag, a welir ar hyd y rhostir.

Yn y gorffennol pell iawn, o tua 3000BC tan 1500BC, cyfnod y mae archaeolegwyr yn ei alw yr Oes Efydd, byddai pobl yn defnyddio'r rhostir i gladdu'r meirw ac i berfformio seremonïau. Wedi'u gwasgaru ar hyd y rhostir, ceir nifer o dwmpathau isel, crwn, a elwir yn feddrodau crwn. Byddai pobl yr Oes Efydd wedi cloddio bedd, gosod gweddillion llosg corff aelod pwysig o'r gymuned neu aelod o'r teulu ynddo ac yna'i orchuddio â thwmpath o gerrig neu bridd. Y twmpathau hyn a welir ar y rhostir. Tra'r oedd y fferm wynt yn cael ei hadeiladu, darganfuwyd llinell o gerrig bychain yn rhedeg am gannoedd o fetrau ar hyd y rhostir. Mae rhesi neu aliniadau o gerrig yn anesboniadwy, ond mewn mannau eraill ym Mhrydain maent fel arfer i'w canfod mewn cysylltiad â henebion eraill o'r Oes Efydd, megis beddrodau crwn.

Yn ystod y broses o adeiladu'r fferm wynt, fe gloddiodd archaeolegwyr yn lleoliadau'r tyrbinau gwynt ac ar hyd cwrs llwybrau newydd. Fodd bynnag, gan mai'r bwriad oedd i'r fferm wynt osgoi safleoedd archaeolegol hysbys, ychydig iawn a ganfuwyd. Felly, mae cloddiad archaeolegol cymunedol 2017 yn gyfle i ddysgu mwy am bobl gynhanesyddol Mynydd y Betws. Bydd tri thwmpath (Rhifau 871, 110471 a 110471 ) a rhannau o'r aliniad cerrig yn cael eu harchwilio.

 

 


Twmpath 871 (Llun gan Sandy Gerrard)

 


Twmpath 110471 (Llun gan Sandy Gerrard)

 


Twmpath (y twmpath olaf cyn yr aliniad cerrig) 110472 (Llun gan Sandy Gerrard)

 


Aliniad cerrig (Llun gan Sandy Gerrard)

 

Dyddiadur Cloddio Mynydd Y Betws 2017

 

 

 

 

 

[cliciwch am rhestr y pynciau os nad yw'n bresennol]