Cartref >

Capel Sant Padrig, Porth Mawr, Tyddewi 2016

Mae cloddiad eleni (2016) yng Nghapel Sant Padrig, Porth Mawr yn rhedeg o 9 - 27 Fai. Mae'r cloddiad, gan Ymddiriedolaeth Archaeolegol Dyfed a'i wirfoddolwyr mewn cydweithrediad â Phrifysgol Sheffield, yn ceisio sicrhau nad oes unrhyw archeoleg yma yn cael ei adael mewn perygl gan erydiad arfordirol am yr hanner can mlynedd nesaf.

Mi fydd teithiau tywys o'r safle ar gael am ddim, trwy'r dydd, bob dydd. Does ddim angen archebu lle: os oes gennych ddiddordeb yn eich gwaith, galwch heibio i gael gwybod amdano.

 

Tudalen Prosiectau Capel Sant Padrig

Dyddiadur Cloddio 2014 Capel Sant Padrig

Dyddiadur Cloddio 2015 Capel Sant Padrig

Diwrnod 1 - 6 Mai 2016

Dyma ni eto yn ôl yng Nghapel Sant Padrig, Whitesands! O dan gymylau ysgafn, cafodd ffos llynedd ei hailagor. Fe gododd ein gwirfoddolwyr y tyweirch, a bu JCB yn symud y tywod i ffwrdd; datgelwyd y gynfas blastig a oedd ar ben gwaith y llynedd a gwelodd mur gorllewinol y capel golau dydd unwaith eto.

Nawr i lanhau popeth i ddod â ni yn ôl i lle gadawsom ni pethau blwyddyn yn ôl. Croesi bysedd am dywydd ffein yfory - mae glaw yn cael ei addo ond yr hiraf mae'n dal bant, y mwyaf y gallwn ni ei wneud.


Dad-tywarchu'r safle


Cael gwared o'r tywod gyda JCB


Clirio tywod o'r gynfas blastig â osodwyd dros y ffos y llynedd

Diwrnod 2 - 10 Mai 2016

Cyrhaeddodd y glaw, ond dim nes yn hwyr yn y bore. Cawsom ddechreuad da: daeth y gynfas blastig du i ffwrdd, a roedd yr ymwelwyr (roedd eu brwdfrydedd yn ddall i glaw mân Sir Benfro) yn gallu gweld y strwythur carreg fawr o dan y capel canoloesol. Mae'n ymddangos yn glir iawn ar ôl cael gwared y claddedigaethau o'i amgylch y llynedd.

O amser cinio ymlaen, tyfodd y glaw yn drymach, ac erbyn 3.30 roedd mor drwm bu rhaid i ni orffen yn gynnar. Rydym nawr yn cadw llygad manwl ar rhagolygon y tywydd yfory...


Y Ffos o'r de


Y Ffos o'r gogledd

Diwrnod 3 - 11 Mai 2016

Diwrnod da: cafodd llawer o waith ei wneud wrth i'r glaw mân cynnar farw i ffwrdd.

Fe wnaethom ehangu ein prif ffos i'r gogledd, a dechrau gwagio y llenwad o gloddiadau cynharach tu fewn y capel canoloesol, er mwyn deall dilyniant ei hadeiladu.

Dechreuodd mwy o feddau ymddangos wrth i ni lanhau i lawr drwy ardal ganolog y brif ffos.


Ehangu'r brif Ffos


Gwagio'r llenwad o'r capel canoloesol


Rhagor o gladdedigaethau yn ymddangos yn rhan ganolog y brif Ffos

Diwrnod 4 - 12 Mai 2016

Fe dywynnodd yr haul yn tywynnu ar ein tryweli, a fe ddatgelwyd mwy o gladdedigaethau yn y brif ffos.

Gyda chymorth wrth myfyrwyr o Ysgol Portfield, agorwyd ffos newydd i ymchwilio'r maint i'r dwyrain (tua'r tir) o'r fynwent.


Agored y Ffos newydd


Gareth a Nigel yn glanhau yr estyniad i'r brif Ffos


Cynllunio a trywelio yn y brif Ffos

Diwrnod 5 - 13 Mai 2016

Dydd disglair o heulog ond gyda gwynt oer - diwrnod eli haul Ffactor 50. Aeth y cloddio ymlaen ar nifer o gladdedigaethau, a datgelwyd mwy o tu fewn y capel canoloesol.

Fel ar y diwrnodau diwethaf, cawsom lawer o ymwelwyr, gan gynnwys rhai yn dychwelyd i weld sut mae pethau'n datblygu - mae'r safle yn newid cymaint o ddydd i ddydd!


Geraint yn cloddio bedd gwraig ifanc a baban amenedigol


Rob yn glanhau o amgylch wal derfyn iard y capel canoloesol


Mae pen uchaf bedd cist yn ymddangos - mae hyn yn debygol o'u hymddangosiad pan fyddynt yn cael eu hagored. Mae'r mesur graddfa yn 50cm o hyd. Rydym yn gobeithio dechrau cloddio'r hwn yfory.

Diwrnod 6 - 14 Mai 2016

Dydd Sadwrn - a rhagor eto o ymwelwyr!

Dechreuodd Rick a Vicky ymchwilio ardal lle ffeindiwyd pum penglog y llynedd – ardal lle mae beddau yn torri ar draws eu gilydd sy'n ymestyn i lawr trwy'r tywod i lefel pridd cynnar. Fe ddarganfyddwyd crochenwaith cynhanesyddol posibl mewn pridd trwchus, du sy'n edrych fel petai'n tarddu o'r lefel is hon.

Mae Helen a Trish yn gweithio'n wych (fel maent wedi gwneud am y ddwy flynedd diwethaf) yn glanhau esgyrn a darganfyddiadau bach.


Geraint yn parhau gweithio ar sgerbwd y ferch ifanc - mae'r 'baban' yn ei breichiau yn awr yn edrych fel esgyrn wedi gostwng o gladdedigaeth arall.


Marion, Joan a Kate yn glanhau rhownd wal wedi disgyn yn rhan ogleddol y Ffos.


Geraint yn gweithio tra bod Marion yn esbonio'r safle i rhai o'n llu o ymwelwyr.

Diwrnod 7 - 15 Mai 2016

Mae'r diwrnod yn dechrau gyda'r darganfyddiad gofidus fod rhywun wedi torri i mewn i'r safle dros nos ac wedi aflonyddu rhai o'r claddedigaethau. Heb law am hynny, dydd ogoneddus heulog arall, gyda llawer o ymwelwyr. Mae rhai ohonynt wedi teithio pellteroedd hir iawn i weld y safle.

Mae gan Rick a Vicky saith penglog yn awr, yn ardal y pridd du. Rhai yn ymwneud â chladdedigaethau ar y man, ac rhai eraill o feddau wedi'u haflonyddu. Mae darnau o grochan hefyd yn cael eu ffeindio yn yr ardal hon, lle mae crochenwaith cynhanesyddol yn parhau i ymddangos.

Mae'n ymddangos bod y ferch ifanc a gloddiwyd gan Geraint yn feichiog pan bu farw.


Bedd bychan iawn baban - dim ond 50cm o hyd.


Y ferch ifanc.


Penglogau ac ardal y pridd du (yn y canol rhwng Rick a'r mesur)

Diwrnod 8 - 16 Mai 2016

Diwrnod prysur, heulog iawn.

Mae rhagor o gladdedigaethau yn parhau i ddod i'r golwg. Yn yr ardal sydd yn cael ei chloddio gan Rick a Vicky, mae dau o blant sydd wedi eu claddu gyda'i gilydd wedi cael eu darganfod. Oddi tanynt mae yna gorff wedi ei gladdu wyneb i lawr.

Mae Hubert wedi bod yn cynllunio wal garw dadfeiliedig, yn bosibl â dyddiad cynnar, sy'n gorwedd rhwng pen gogleddol y clostir hirsgwar a wal derfyn iard y capel canoloesol.



Rob yn gweithio ar fedd cist bychan


Bedd y ddau blentyn a'r claddedigaeth wyneb i lawr


Cynllunio a glanhau o amgylch y wal adfeiliedig yng ngogledd y ffos

Diwrnod 9 – 17 Mai 2016

Dydd o law mân a niwl.

Cafodd groes endoredig arall ei darganfod: mae hon ar garreg fach (tua 20 cm o led) a ffurfiodd ochr bedd cist baban. Mae nifer o gladdedigaethau babanod eraill hefyd wedi cael eu datgelu.



Y groes â ddarganfuwyd heddiw


Claddedigaeth y ddau blentyn a ddarganfuwyd ddoe; mae yna hefyd faban i'r dde ohonynt. Oddi tanynt mae'r gladdedigaeth wyneb i lawr. Nid yw'n glir os yw'r cerrig yn dod o'r llenwad bedd neu beidio.


Y claddedogaeth wyneb i lawr gyda'r cerrig wedi eu gwared

Diwrnod 10 - 18 Mai 2016

…. Ac rydym yn parhau i gloddio. Fe agorwyd bedd cist mawr yng nghanol y brif Ffos, a fe ddarganfyddwyd mwy o gladdedigaethau babanod bach.


Jude a Hywel yn gweithio ar y bedd cist fawr ac (i'r chwith isod y bedd hwn) claddedigaeth baban bach.


Mae'r bedd cist mawr yn cynnwys un o'r sgerbydau mewn cyflwr gorau rydym wedi cloddio yma

Diwrnod 11 - 19 Mai 2016

Diwrnod gwlyb a gwyntog. Darganfyddwyd peth darnau o ambr yn y tywod ym mhen pellaf y ffos. Cafodd y waliau mewnol ym mhen gorllewinol y capel canoloesol eu glanhau i'w paratoi ar gyfer cofnodi: mae'r cyfnodau gwahanol yr adeiladu yn dangos i fyny yn glir iawn.


Kim yn gweithio ar wal orllewinol y capel canoloesol.


Babs yn glanhau wal yr amgaead mawr o dan y capel canoloesol; mae ganddo gornel crwn a adeiladwyd yn dda (gweler Diwrnod 2 am lun arall).

Diwrnodau 12 i 14 - 20 hyd 22 Mai 2016

Penwythnos arall eithriadol o frysur, gyda llawer o ymwelwyr. Mae waliau'r capel canoloesol yn cael eu harlunio, hefyd yr amgaead hirsgwar mawr oddi tanynt. Rydym yn parhau i ddod o hyd i rhagor o gladdedigaethau, oedolion a phlant. Mae'r rhan fwyaf yn pwyntio o'r dwyrain i'r gorllewin ac yn gwynebu i fyny, ond mae rhai yn wahanol. Y ddoe (Dydd Sadwrn) darganfuwyd ail gladdedigaeth yn gwynebu tua lawr. Heddiw, dydd Sul, ffeindiwyd claddedigaeth yn pwyntio o'r gogledd i'r dde.


Rick yn cloddio claddedigaeth wedi ei orchuddio gan esgyrn o gladdedigaethau cynharach


Yr un claddedigaeth ar ôl cael gwared o'r esgyrn eraill


Yr ail gladdedigaeth yn gwynebu tua lawr, sy'n gorwedd ar ben corff faban sydd ddim wedi cadw yn dda.


Peter yn arlunio y fynedfa wedi ei flocio i'r amgaead hirsgwar mawr.


Y fynedfa wedi'i flocio


Ymwelwyr yn edrych arnom yn cloddio


Rick yn cloddio y gladdedigaeth sy'n pwyntio o'r gogledd i'r dde


Y gladdedigaeth sy'n pwyntio o'r gogledd i'r dde

Diwrnod 15 - 23 Mai 2016

Heddiw, rydym wedi clirio y fynedfa i'r amagaead hirsgwar, â oedd wedi cael ei flocio (yn daclus iawn) gan gerrig. Rydym yn parhau i ddod o hyd i gladdedigaethau tu fewn yr amgaead hwn, ond rydym yn sylwi gwahaniaeth yn eu cyfeiriad ar y lefel rydym yn awr yn cloddio. Yn hytrach na claddedigaethau o'r dwyrain i'r gorllewin (sy'n degbygol o gladdedigaethau Cristnogol) mae gennym nawr gladdedigaethau gyda cyfeiriadaethau gwahanol: gogledd-de a gogledd-ddwyrain-de-orllewin.


Rick yn cloddio claddedigaeth baban gyda chyfeiriadaeth gogledd-de


Roger yn arlunio golwg o'r ochr o un o waliau mewnol y capel canoloesol


Trevor yn cymryd cerrig allan o fynedfa yr amgaead a oedd wedi ei flocio; Hubert yn cofnodi'r wal

Diwrnod 16 24 Mai 2016

Roedd heddiw yn ddiwrnod o gofnodi waliau a ffosydd. Does ddim rhagor o gladdedigaethau yn ymddangos. Rydym wedi dechrau cael gwared wal yr amgaead i ddarganfod beth yn gorwedd isod. Fe ddarganfyddwyd darnau o grochenwaith cynhanesyddol tu fewn y wal.

 


Hubert a Jude yn recordio wal yr amgaead


Mae wal yr amgaead yn eistedd ar ben tywod sydd yn ei dro ar ben pridd claddedig


Jude a Rob yn datgymalu wal yr amgaead


Marion a Rick yn cael gwared o gerrig o'r wal, sydd yn eistedd uwch haen o rwbel ar ei phen deheuol

Diwrnod 17 25 Mai 2016

Fe orffenom cael gwared wal yr amgaead a gwelom ei fod yn rhannol gorgyffwrdd tomen hanner-cylch o gerrig. Mae'r twmpath yn gysylltiedig gyda haen sy'n cynnwys llawer o olosg a nifer o esgyrn anifeiliaid. Fe ddarganfyddwyd un claddedigaeth pellach, yn pwyntio o'r dwyrain i'r gorllewin. Rydym wedi dechrau llenwi'r ffosydd: a mae JCB wedi cael ei archebu ar gyfer yfory i helpu gyda'r gwaith hyn yn y brif ffos.


Ardal yr amgaead i'r de-ddwyrain, yn dangos y wal sydd ar ôl o'r ochr: mae ganddi ben crwn. I'r chwith ohoni mae'r twmpath cerrig ac ardal o olosg.


Cornel gogledd orllewinol wal yr amgaead (yr ymyl allanol yn grwn) wedi ei hanner ddymchwel.


Y cornel gogledd-orllewin o'r tu mewn, yn ddangos ei ongl fewnol miniog.


Y claddedigaeth dwyrain-orllewin a ddarganfyddwyd heddiw.


Y safle ar ôl cael gwared o'r wal, gyda Rob a Geraint (sy'n gweithio ar y gladdedigaeth). I'r chwith yn y canol mae cerrig y fynedfa, un ohonynt wedi cael ei symud oherwydd ei fod yn ansefydlog. Oddi tano roedd esgyrn anifeiliaid a all ein helpu i'w dyddio.

Diwrnod 18 26 Mai 2016

Diwrnod o drywelio a chofnodi yn erbyn y cloc.

Roedd marciau aradr i'w gweld yn y pridd palaeolithig sydd yn sylfaen i'r holl safle.

Cawsom wared o'r cerrig rhydd ar ben y domen hanner-crwn o gerrig a welsom ddoe: oddi tanynt mae clogfeini unionsyth sy'n ffurfio cwrb crwm.

Fe wnaethom rhidylli'r haen ddu, sydd a llawer o olosg ac sydd yn gorwedd yn erbyn y cerrig hyn. Mae'r haen ddu yma yn gorwedd rhwng y pridd palaeolithig a rhai o'r beddau yr ydym wedi cloddio yn y dyddiau cynt.

Ac yna cyrhaeddodd y JCB ac yn sydyn, roedd ef i gyd drosodd ...


Babs, Peter a Rick yn trywelio'r pridd claddedig sydd o dan yr holl safle: mae'r llinellau tonnog tywyll yn farciau aradr


Marion a Jude yn gweithio ar yr haen olosg du


Gwenwch i'r camera: tîm y cloddiad!


Y safle cyn iddo gael ei orchuddio. Sleisen drwy amser: capel y pererinion canoloesol ar ben, y fynwent ganoloesol gynnar islaw iddo, ac oddi tano hyn y pentwr o gerrig, yn bosibl yn gynhanesyddol.


Gorchuddio'r ffos: y JCB yn gweithio (diolch i David Murphy Contracting!)

Diwrnod 19 - 27 Mai 2016

Dyma rhai lluniau o ddiwrnod olaf tymor 2016. Cafodd y dydd ei neilltuo ar gyfer adfer a thirlunio'r safle, ac i brosesu deunydd o gyfnod olaf y cloddiad. Bu Helen a Trish, ein tîm glanhau-esgyrn brwdfrydig, yn gweithio hyd y funud olaf.


Tirlunio a tywarchu


Tm tirlunio y dydd olaf


Helen a Trish yn glanhau darganfyddiadau

A dyna ni am nawr o'r safle diddorol hwn. Mae wedi bod yn dair wythnos brysur iawn - rydym wedi cael, ar gyfartal, 150 o ymwelwyr y dydd - ac mae'r cloddiad wedi bod yn lwyddiannus ofnadwy o ran yr hyn y mae wedi'i gyflawni.

Bydd adroddiad dros dro yn dod allan yn yr Hydref, ond bydd o leiaf 18 mis cyn i'r holl ddadansoddiadau arbenigol cael eu cwblhau a'r adroddiad llawn ei gyhoeddi.

Rydym yn dweud da bo' am nawr gyda cwpl o luniau a gymerwyd o'r awyr gan ddrôn.


Y safle o'r dwyrain, yn dangos ffosydd ymchwiliol ategol
(Llun trwy garedigrwydd Stephen Rees)


Y capel canoloesol a'r amgaead unionlinellog sylfaenol. Graddfa: mae'r sgwâr ar wal yr amgaead ar y dde yn 1m o hyd.
(Llun trwy garedigrwydd Stephen Rees)

 

 

 

[click for navigation menu if not present]

[cliciwch am rhestr y pynciau os nad yw'n bresennol]